Telif, izin ve şeffaflık
Kısaca
- Üretilmiş içeriğin telif durumunun neden belirsiz olduğunu anlamak
- Başkasının yüzünü, sesini ve eserini kullanırken izin almayı bilmek
- Yapay zekâ kullandığını açıkça belirtmenin yollarını bilmek
Bu derste hukuki bir tavsiye vermiyorum; konu ülkeden ülkeye değişiyor ve hâlâ tartışılıyor. Amacım, dikkat etmen gereken soruları ve bugün bilinenleri göstermek. Ticari bir iş yapıyorsan bir hukukçuya danış.
Ürettiğin görselin hakkı kimin?
Telif hakkı, genel olarak bir insanın yaratıcılığını korur. Türkiye’de 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu eseri, “sahibinin hususiyetini taşıyan” fikir ve sanat ürünü olarak tanımlıyor. Yalnızca bir istem yazıp makineye ürettirdiğin bir görselin bu tanıma girip girmediği henüz netleşmiş değil.
ABD Telif Ofisi 29 Ocak 2025’te bu konuda bir rapor yayımladı. Rapora göre yalnızca istem vermek, ortaya çıkan içerik üzerinde telif hakkı kazandırmak için genellikle yeterli değil. Ama bir insanın üretilmiş içeriği seçip düzenlemesi, değiştirmesi ya da kendi eserine katması korunabilir.
Pratikte:
- Kullandığın aracın kullanım koşullarını oku. Ticari kullanıma izin veriyor mu, hangi koşulla?
- Önemli bir işte üretilmiş görseli ham hâliyle değil, kendi katkınla (düzenleme, birleştirme, kendi yazın ve tasarımınla) kullan.
Başkasının yüzü, sesi, eseri
- Yüz ve ses: Bir kişinin yüzü ve sesi onun kişisel verisidir. İzni olmadan onun gibi görünen ya da konuşan içerik üretmek, şaka amaçlı bile olsa, hem etik hem hukuki sorun yaratabilir.
- Başkasının eseri: “Şu sanatçının tarzında” istemleri tartışmalı. Yaşayan bir sanatçının adını kullanarak onun işine çok benzeyen içerik üretip satmak, ona haksızlık edebilir.
- Çocuklar: Çocukların fotoğraflarını bu araçlara yüklemekten kaçın.
Söyle: şeffaflık
Yapay zekâyla ürettiğin bir içeriği paylaşırken bunu belirtmek hem dürüst hem de güven kazandıran bir alışkanlık. Bazı platformlar bunu zorunlu tutuyor ve “yapay zekâyla üretildi” etiketi istiyor.
Basit örnekler:
- Bir görselin altına: “Görsel yapay zekâyla üretildi.”
- Bir ödevde: “Konuyu anlamak için bir yapay zekâ aracından yardım aldım; metin bana ait.”
- Bu sitede de her kursun başında hangi kısmın yapay zekâyla birlikte hazırlandığı yazıyor.
Akılda kalsın: Yalnızca istemle üretilmiş içeriğin telif durumu belirsiz; kullanım koşullarını oku ve kendi katkını ekle. Başkasının yüzünü, sesini ya da eserini izinsiz kullanma. Yapay zekâ kullandığında bunu söyle.
Kursun sonu
Bu kursu bitirdin. Şimdi bu araçları bilinçli kullanabilir, ürettiğin içeriğin sorumluluğunu alabilirsin. Terimler için Yapay Zekâ Sözlüğü’ne, araçların nasıl çalıştığını merak ediyorsan Öğren sayfasındaki sorulara bak.
Kendini dene
1. ABD Telif Ofisi’nin 2025 raporuna göre, yalnızca bir istem yazıp üretilen görsel için hangisi doğrudur?
2. Bir arkadaşının yüzünü kullanarak komik bir video üretmek istiyorsun. Ne yapmalısın?
3. Yapay zekâyla ürettiğin bir görseli paylaşırken hangisi iyi bir alışkanlıktır?
Daha derine inmek istersen